Szkolenia przeciwpożarowe pracowników – obowiązki, częstotliwość i praktyczna organizacja
Szkolenie przeciwpożarowe nie powinno ograniczać się do przedstawienia prezentacji, wskazania numeru alarmowego i zebrania podpisów na liście obecności. Jego celem jest przygotowanie pracowników do prawidłowego działania w pierwszych minutach zagrożenia – zanim na miejsce dotrą jednostki ochrony przeciwpożarowej.
To właśnie wtedy pracownicy muszą wiedzieć:
jak rozpoznać i zgłosić zagrożenie,
w jaki sposób uruchomić alarm,
kiedy można podjąć próbę gaszenia,
kiedy należy natychmiast rozpocząć ewakuację,
którymi drogami opuścić obiekt,
gdzie znajduje się miejsce zbiórki,
jak przekazać informacje służbom ratowniczym,
kto odpowiada za koordynację działań.
Zakres szkolenia powinien odpowiadać rzeczywistemu obiektowi, występującym zagrożeniom oraz zadaniom poszczególnych grup pracowników. Innego przygotowania wymaga pracownik biurowy, innego operator instalacji chemicznej, a jeszcze innego osoba wyznaczona do kierowania ewakuacją kondygnacji.
Czy szkolenie przeciwpożarowe pracowników jest obowiązkowe?
Ustawa o ochronie przeciwpożarowej zobowiązuje właściciela budynku, obiektu lub terenu między innymi do:
zapewnienia osobom przebywającym w obiekcie bezpieczeństwa i możliwości ewakuacji,
zapoznania pracowników z przepisami przeciwpożarowymi,
ustalenia sposobów postępowania na wypadek pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia.
Kodeks pracy nakłada dodatkowo na pracodawcę obowiązek:
zapewnienia środków niezbędnych do zwalczania pożarów i ewakuacji,
wyznaczenia pracowników wykonujących działania w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji,
zapewnienia łączności ze służbami zewnętrznymi,
przekazania pracownikom informacji o zagrożeniach oraz zasadach postępowania w sytuacjach awaryjnych.
Liczba wyznaczonych pracowników, ich przygotowanie oraz wyposażenie powinny być dostosowane do rodzaju działalności, liczby osób przebywających w zakładzie oraz poziomu występujących zagrożeń. Nie istnieje więc jedna, uniwersalna liczba osób pełniących funkcje ewakuacyjne, odpowiednia dla każdego przedsiębiorstwa.
Szkolenie PPOŻ a szkolenie BHP
Szkolenie przeciwpożarowe i szkolenie w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy są ze sobą powiązane, ale nie powinny być automatycznie utożsamiane.
Pracodawca ma obowiązek przeszkolić pracownika w zakresie BHP przed dopuszczeniem go do pracy oraz prowadzić szkolenia okresowe w przypadkach wymaganych przepisami. Ramowe programy szkoleń BHP obejmują między innymi:
zasady postępowania podczas pożaru i awarii,
organizację działań w sytuacjach zagrożenia,
problemy ochrony przeciwpożarowej,
informacje dotyczące zagrożeń właściwych dla miejsca pracy.
Ogólny moduł przeciwpożarowy podczas szkolenia BHP może jednak nie wystarczyć w zakładzie, w którym funkcjonują:
rozbudowane systemy alarmowania,
dźwiękowy system ostrzegawczy,
instalacje chemiczne,
strefy zagrożenia wybuchem,
magazyny materiałów niebezpiecznych pożarowo,
skomplikowane procedury zatrzymywania procesu,
systemy kontroli dostępu,
wieloetapowe scenariusze ewakuacji.
W takich obiektach potrzebne jest odrębne szkolenie obiektowe, oparte na instrukcji bezpieczeństwa pożarowego, procedurach zakładowych i rzeczywistym sposobie działania urządzeń.
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego a szkolenie pracowników
Jeżeli dla obiektu wymagana jest instrukcja bezpieczeństwa pożarowego, powinna ona określać między innymi:
sposoby postępowania na wypadek pożaru i innego zagrożenia,
warunki i organizację ewakuacji,
praktyczne sposoby sprawdzania ewakuacji,
sposób zapoznawania użytkowników i pracowników z przepisami przeciwpożarowymi,
zadania i obowiązki stałych użytkowników obiektu.
Oznacza to, że organizacja szkoleń nie powinna funkcjonować w oderwaniu od instrukcji. To właśnie w niej należy określić:
które grupy osób podlegają szkoleniu,
kiedy szkolenie jest przeprowadzane,
jaki jest jego zakres,
które osoby wykonują szczególne zadania,
w jaki sposób dokumentuje się zapoznanie pracowników,
kiedy wymagane jest szkolenie uzupełniające.
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego powinna być aktualizowana co najmniej raz na dwa lata, a także po zmianach sposobu użytkowania lub procesu technologicznego wpływających na warunki ochrony przeciwpożarowej. Zmiana instrukcji powinna prowadzić do ponownej oceny, czy pracownicy wymagają dodatkowego przeszkolenia.
Jak często przeprowadzać szkolenia przeciwpożarowe?
Przepisy nie ustalają jednej częstotliwości odrębnych szkoleń przeciwpożarowych dla wszystkich pracowników i wszystkich rodzajów obiektów.
Nie można więc przyjąć, że każde przedsiębiorstwo ma obowiązek organizować takie szkolenie dokładnie raz w roku albo raz na dwa lata. Częstotliwość powinna wynikać z:
charakteru działalności,
poziomu zagrożenia,
złożoności obiektu,
rotacji zatrudnienia,
organizacji pracy zmianowej,
treści instrukcji bezpieczeństwa pożarowego,
oceny ryzyka,
wyników próbnych ewakuacji,
zmian technicznych i organizacyjnych,
wcześniejszych pożarów, alarmów i zdarzeń potencjalnie niebezpiecznych.
Kiedy szkolenie należy przeprowadzić?
Przeszkolenie lub zapoznanie z zasadami przeciwpożarowymi powinno nastąpić przede wszystkim:
-przed rozpoczęciem pracy w obiekcie – pracownik musi znać alarmowanie, drogę ewakuacyjną i podstawowe procedury;
-po zmianie stanowiska albo miejsca pracy – szczególnie gdy pracownik trafia do innego budynku, strefy technologicznej lub magazynu;
-po zmianie procesu technologicznego – np. wprowadzeniu nowych substancji, urządzeń, instalacji gazowej albo nowego sposobu magazynowania;
-po przebudowie obiektu – jeżeli zmieniły się drogi ewakuacyjne, miejsca zbiórki, systemy alarmowe lub dostęp do urządzeń;
-po aktualizacji instrukcji bezpieczeństwa pożarowego – jeżeli zmiany dotyczą zadań pracowników lub zasad działania;
-po pożarze, zapłonie albo poważnym alarmie – w celu omówienia przyczyn, przebiegu zdarzenia i działań naprawczych;
-po próbnej ewakuacji, która wykazała nieprawidłowości – np. opóźnioną reakcję, wybór niewłaściwej drogi albo brak kontroli miejsca zbiórki;
-po zmianie osób odpowiedzialnych za ewakuację i działania awaryjne;
-okresowo, zgodnie z harmonogramem ustalonym dla obiektu – tak aby utrzymać praktyczną gotowość pracowników.
W obiektach o niewielkim zagrożeniu okresowe przypomnienie może być organizowane rzadziej niż w zakładach chemicznych, produkcyjnych, logistycznych lub magazynowych. Terminu nie należy jednak wyznaczać mechanicznie. Powinien wynikać z oceny rzeczywistych potrzeb.
Szkolenie i próbna ewakuacja to nie to samo
Szkolenie przeciwpożarowe polega przede wszystkim na przekazywaniu wiedzy oraz rozwijaniu określonych umiejętności. Praktyczne sprawdzenie organizacji i warunków ewakuacji służy natomiast ocenie funkcjonowania całego obiektu podczas symulowanego zagrożenia.
Próbna ewakuacja powinna pozwolić sprawdzić między innymi:
sposób ogłoszenia alarmu,
reakcję użytkowników,
drożność dróg ewakuacyjnych,
działanie kontroli dostępu,
pracę osób odpowiedzialnych za ewakuację,
przepływ informacji,
funkcjonowanie miejsc zbiórki,
możliwość ustalenia, czy wszystkie osoby opuściły obiekt.
Właściciel lub zarządca obiektu przeznaczonego dla ponad 50 stałych użytkowników, niezakwalifikowanego do kategorii ZL IV, powinien przeprowadzać praktyczne sprawdzenie organizacji i warunków ewakuacji co najmniej raz na dwa lata. W obiektach, w których cyklicznie zmienia się grupa ponad 50 użytkowników, sprawdzenie przeprowadza się co najmniej raz w roku, nie później niż w ciągu trzech miesięcy od rozpoczęcia korzystania z obiektu przez nowych użytkowników.
O terminie ćwiczeń objętych tym obowiązkiem należy powiadomić właściwego komendanta powiatowego lub miejskiego PSP nie później niż tydzień przed ich przeprowadzeniem.
Ćwiczenie ewakuacyjne nie zastępuje szkolenia. Pracownik, który nie zna zasad postępowania, może wykonać polecenie opuszczenia budynku podczas zapowiedzianej próby, ale nadal nie być przygotowany do działania podczas rzeczywistego pożaru.
Kogo należy szkolić?
Wszyscy pracownicy
Każdy pracownik powinien znać co najmniej:
występujące w jego miejscu pracy zagrożenia,
sposób alarmowania,
sygnały obowiązujące w obiekcie,
drogę do najbliższego wyjścia,
alternatywną drogę ewakuacji,
miejsce zbiórki,
zasady zgłaszania obecności,
podstawowe zasady użycia gaśnic,
zachowanie w warunkach zadymienia,
zakaz korzystania z niewłaściwych dźwigów podczas pożaru,
osoby odpowiedzialne za działania awaryjne.
Osoby wyznaczone do zwalczania pożarów i ewakuacji
Pracownicy wyznaczeni przez pracodawcę powinni przejść rozszerzone przygotowanie odpowiadające ich zadaniom i poziomowi zagrożenia. Kodeks pracy wymaga, aby ich liczba, szkolenie i wyposażenie uwzględniały rodzaj oraz poziom występujących zagrożeń.
Szkolenie tej grupy powinno obejmować między innymi:
zasady kierowania ruchem osób,
podział obiektu na obszary odpowiedzialności,
kontrolę pomieszczeń,
sposób zgłaszania zakończenia kontroli,
pomoc osobom wymagającym wsparcia,
zasady komunikacji z ochroną lub dowodzącym ewakuacją,
organizację miejsca zbiórki,
przekazywanie informacji PSP,
sytuacje, w których nie należy wchodzić do zagrożonej przestrzeni.
Osoby te nie zastępują strażaków i nie powinny podejmować działań przekraczających ich przygotowanie, wyposażenie albo bezpieczne warunki.
Kierownicy i osoby zarządzające
Kadra kierownicza powinna wiedzieć:
kto może zarządzić ewakuację,
jakie decyzje należy podjąć po alarmie,
które procesy wymagają bezpiecznego zatrzymania,
jak zapewnić dostęp dla służb ratowniczych,
kto przekazuje informacje o substancjach niebezpiecznych,
jak postępować podczas czasowego wyłączenia urządzeń przeciwpożarowych,
w jaki sposób organizować działania po zdarzeniu.
Brak przygotowania kierownictwa może prowadzić do opóźnienia ewakuacji, wydawania sprzecznych poleceń albo podejmowania prób ratowania produkcji kosztem bezpieczeństwa ludzi.
Pracownicy ochrony i recepcji
Ochrona lub recepcja często jako pierwsza otrzymuje sygnał alarmowy albo telefoniczne zgłoszenie zagrożenia.
Zakres przygotowania powinien obejmować:
obsługę systemów alarmowych w zakresie przewidzianym dla personelu,
weryfikację alarmów – jeżeli przewiduje ją scenariusz,
wezwanie służb,
otwarcie bram i szlabanów,
przygotowanie kluczy lub dostępu,
skierowanie jednostek PSP do właściwej części obiektu,
przekazanie planów i informacji,
zachowanie podczas utraty zasilania lub łączności.
Pracownicy firm zewnętrznych
Podwykonawcy, serwisanci i pracownicy tymczasowi również muszą otrzymać informacje właściwe dla miejsca wykonywania pracy.
Szczególnego znaczenia nabiera to podczas:
prac spawalniczych i szlifierskich,
prac na instalacjach gazowych,
remontów systemów przeciwpożarowych,
wyłączeń SSP, tryskaczy lub oddymiania,
wejścia do stref zagrożenia wybuchem,
prac prowadzonych w działającym zakładzie produkcyjnym.
Pracodawcy działający w tym samym miejscu mają obowiązek współpracować, ustalić zasady współdziałania i przekazywać informacje o występujących zagrożeniach.
Goście i osoby czasowo przebywające w obiekcie
Gość nie musi uczestniczyć w pełnym szkoleniu pracowniczym, ale powinien otrzymać informacje adekwatne do czasu pobytu i poziomu zagrożenia.
Może to obejmować:
obowiązujący sygnał alarmowy,
zasady poruszania się po obiekcie,
wymóg pozostawania z opiekunem,
miejsce zbiórki,
zakazy obowiązujące w strefach technologicznych,
sposób postępowania w przypadku alarmu.
Co powinno obejmować profesjonalne szkolenie?
1. Zagrożenia właściwe dla obiektu
Szkolenie powinno wyjaśniać rzeczywiste przyczyny potencjalnego pożaru w danym zakładzie.
W zależności od działalności mogą to być:
instalacje elektryczne,
urządzenia grzewcze,
baterie litowo-jonowe,
ciecze palne,
gazy techniczne,
pyły palne,
składowanie materiałów,
prace pożarowo niebezpieczne,
reakcje chemiczne,
samozagrzewanie,
niewłaściwe ładowanie akumulatorów,
nieszczelności instalacji technologicznych.
Ogólne przykłady powinny zostać uzupełnione o sytuacje możliwe w konkretnym miejscu pracy.
2. Zapobieganie powstawaniu pożaru
Uczestnicy powinni wiedzieć, jakie codzienne zachowania ograniczają ryzyko, np.:
nieblokowanie drzwi przeciwpożarowych,
utrzymywanie drożności dróg ewakuacyjnych,
niezasłanianie hydrantów, gaśnic i ręcznych ostrzegaczy pożarowych,
przestrzeganie zasad magazynowania,
prawidłowe prowadzenie prac gorących,
zgłaszanie uszkodzeń instalacji,
kontrolowanie źródeł zapłonu,
usuwanie palnych odpadów,
przestrzeganie zakazu palenia i używania otwartego ognia.
Szkolenie powinno pokazywać, że ochrona przeciwpożarowa nie rozpoczyna się w chwili pojawienia się płomienia. Większość obowiązków dotyczy zapobiegania zdarzeniu.
3. Alarmowanie
Pracownik powinien jednoznacznie wiedzieć:
jak uruchomić alarm wewnętrzny,
gdzie znajdują się ręczne ostrzegacze pożarowe,
jaki numer alarmowy wybrać,
jakie informacje przekazać operatorowi,
jak podać dokładną lokalizację,
komu zgłosić zdarzenie wewnątrz organizacji,
czy należy oczekiwać na potwierdzenie przyjęcia alarmu.
Przekazywana informacja powinna obejmować co najmniej:
miejsce zdarzenia,
charakter zagrożenia,
informację o osobach poszkodowanych lub uwięzionych,
rodzaj występujących substancji,
dane osoby zgłaszającej.
4. Zasady ewakuacji
Szkolenie powinno odpowiadać na praktyczne pytania:
co oznacza sygnał alarmowy,
kiedy należy przerwać pracę,
czy można zabierać rzeczy osobiste,
jak zachować się w dymie,
jak sprawdzić temperaturę drzwi przed ich otwarciem,
co zrobić, gdy podstawowa droga jest niedostępna,
gdzie znajduje się miejsce zbiórki,
komu zgłosić swoją obecność,
czy można samodzielnie wrócić do budynku.
Należy jednoznacznie wskazać, że powrót do obiektu jest możliwy dopiero po decyzji osoby uprawnionej do zakończenia alarmu lub kierującego działaniem ratowniczym.
5. Obsługa gaśnic
Część praktyczna powinna pokazywać:
rodzaje gaśnic znajdujących się w obiekcie,
sposób ich uruchomienia,
bezpieczną odległość,
kierunek podawania środka gaśniczego,
konieczność zachowania drogi odwrotu,
ograniczenia konkretnego środka gaśniczego,
sytuacje, w których próby gaszenia nie należy podejmować.
Pracownik powinien przede wszystkim wiedzieć, że gaśnicę stosuje się do gaszenia pożaru w jego początkowej fazie. Nie należy podejmować próby gaszenia, jeżeli:
pożar jest już rozwinięty,
występuje silne zadymienie,
istnieje ryzyko wybuchu,
zagrożone są zbiorniki z gazem,
ogień odcina drogę wycofania,
pracownik nie zna rodzaju zagrożenia,
użycie środka może spowodować dodatkowe niebezpieczeństwo.
Celem szkolenia nie jest wywołanie przekonania, że każdy pożar powinien zostać ugaszony przez pracowników. Najważniejsze pozostają alarmowanie, ewakuacja i ochrona życia.
6. Hydranty wewnętrzne
Hydrant wewnętrzny nie powinien być przedstawiany jako zwykła „większa gaśnica”.
Praktyczne użycie hydrantu wymaga uwzględnienia:
liczby potrzebnych osób,
sposobu rozwinięcia węża,
działania zaworu,
reakcji strumienia,
możliwości przemieszczania się z linią gaśniczą,
zagrożeń związanych z instalacjami elektrycznymi,
warunków zadymienia i temperatury.
Zakres szkolenia dotyczącego hydrantów powinien odpowiadać zadaniom pracowników i procedurom zakładowym. Nie w każdym obiekcie należy oczekiwać, że wszyscy pracownicy będą podejmowali działania gaśnicze przy użyciu hydrantu.
7. Urządzenia przeciwpożarowe
Pracownicy powinni rozumieć funkcję urządzeń, z którymi mogą mieć kontakt, między innymi:
systemu sygnalizacji pożarowej,
dźwiękowego systemu ostrzegawczego,
ręcznych ostrzegaczy pożarowych,
drzwi i bram przeciwpożarowych,
instalacji oddymiających,
awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego,
przeciwpożarowego wyłącznika prądu,
systemu kontroli dostępu,
instalacji tryskaczowej.
Nie oznacza to, że każdy pracownik powinien obsługiwać wszystkie systemy. Powinien jednak wiedzieć, dlaczego nie wolno:
klinować drzwi przeciwpożarowych,
blokować bram pożarowych,
zasłaniać czujek,
zakrywać tryskaczy,
zawieszać przedmiotów na instalacjach,
samodzielnie resetować alarmów,
wyłączać urządzeń bez wymaganej procedury.
8. Specyfika procesu technologicznego
W zakładzie produkcyjnym należy uwzględnić sposób bezpiecznego przerwania pracy.
Pracownik musi wiedzieć, czy w przypadku alarmu powinien:
natychmiast opuścić stanowisko,
użyć wyłącznika awaryjnego,
zamknąć zawór,
zatrzymać dozowanie,
pozostawić mieszadło albo chłodzenie w pracy,
odłączyć źródło energii,
wykonać określoną, krótką sekwencję bezpiecznego zatrzymania.
Procedura musi być jednoznaczna. Nie można oczekiwać od pracownika improwizowania podczas alarmu.
Jeżeli zatrzymanie procesu wymaga dłuższego pozostania w zagrożonym obszarze, należy ocenić, czy zadanie może być wykonane automatycznie lub z bezpiecznej lokalizacji.
9. Pomoc osobom wymagającym wsparcia
Szkolenie powinno uwzględniać ewakuację:
osób z ograniczoną zdolnością poruszania się,
osób niewidomych lub niedowidzących,
osób niesłyszących,
osób czasowo korzystających z kul lub wózka,
kobiet w ciąży,
gości nieznających obiektu.
Należy określić:
osoby odpowiedzialne za pomoc,
dostępne urządzenia ewakuacyjne,
bezpieczne miejsca oczekiwania – jeżeli przewidziano je w koncepcji,
sposób komunikacji,
rozwiązania rezerwowe,
zasady przekazania informacji służbom ratowniczym.
Jak powinno przebiegać szkolenie?
Profesjonalny proces szkoleniowy można podzielić na kilka etapów.
Etap 1. Analiza obiektu
Przed przygotowaniem materiałów należy zapoznać się z:
instrukcją bezpieczeństwa pożarowego,
planami ewakuacyjnymi,
procedurami alarmowymi,
scenariuszem pożarowym,
oceną ryzyka zawodowego,
dokumentacją zagrożenia wybuchem – jeżeli występuje,
organizacją pracy,
wcześniejszymi protokołami ewakuacji,
historią zdarzeń.
Bez tego szkolenie będzie miało charakter ogólny i nie odpowie na pytania dotyczące konkretnego zakładu.
Etap 2. Podział uczestników
Nie każda grupa potrzebuje identycznego programu.
Oddzielne moduły mogą być przeznaczone dla:
wszystkich pracowników,
nowych pracowników,
kadry kierowniczej,
osób wyznaczonych do ewakuacji,
ochrony i recepcji,
utrzymania ruchu,
operatorów procesu,
pracowników magazynu,
wykonawców zewnętrznych.
Etap 3. Część teoretyczna
Powinna koncentrować się na informacjach niezbędnych do podjęcia prawidłowego działania. Nadmierna liczba definicji, przepisów i klasyfikacji może utrudnić zapamiętanie procedury.
Etap 4. Przejście po obiekcie
Uczestnicy powinni zobaczyć:
rzeczywiste drogi wyjścia,
wyjścia alternatywne,
miejsce zbiórki,
lokalizację urządzeń,
obszary szczególnego zagrożenia,
miejsca, których nie wolno blokować,
punkty alarmowania.
Etap 5. Ćwiczenia praktyczne
W kontrolowanych warunkach można przeprowadzić między innymi:
uruchomienie treningowego ROP,
ćwiczenia z użyciem gaśnic,
rozwijanie węża hydrantowego dla właściwej grupy,
symulację telefonicznego zgłoszenia,
kontrolę obszaru przez koordynatora,
sprawdzenie listy obecności w miejscu zbiórki,
ćwiczenie pomocy osobie z ograniczoną mobilnością.
Etap 6. Sprawdzenie wiedzy
Może mieć formę:
krótkiego testu,
pytań sytuacyjnych,
ćwiczenia praktycznego,
omówienia przykładowego scenariusza,
sprawdzenia znajomości drogi ewakuacji.
Samo podpisanie listy nie potwierdza, że pracownik rozumie zasady postępowania.
Etap 7. Wnioski i działania naprawcze
Szkolenie może ujawnić problemy organizacyjne, np.:
brak wiedzy o drugim wyjściu,
niedostępność gaśnicy,
nieczytelne oznakowanie,
niejasny podział obowiązków,
brak aktualnych numerów kontaktowych,
niespójność procedury z organizacją zmianową.
Takie ustalenia powinny zostać przekazane osobom odpowiedzialnym i zakończone działaniem naprawczym.
Dokumentowanie szkolenia
Dokumentacja powinna pozwalać ustalić, kto, kiedy i w jakim zakresie został zapoznany z zasadami ochrony przeciwpożarowej.
W zależności od przyjętej procedury można stosować:
program szkolenia,
listę uczestników,
datę i czas trwania,
wykaz omawianych tematów,
dane prowadzącego,
materiały szkoleniowe,
wyniki sprawdzenia wiedzy,
potwierdzenie części praktycznej,
wykaz stwierdzonych problemów,
zalecenia i terminy działań naprawczych.
Dokumentacja nie powinna ograniczać się do ogólnego zaświadczenia bez określenia zakresu szkolenia. W przypadku kontroli ważne jest wykazanie, że pracownik został zapoznany z warunkami występującymi w konkretnym obiekcie.
Kto powinien prowadzić szkolenie?
Osoba prowadząca szkolenie powinna posiadać wiedzę pozwalającą prawidłowo wyjaśnić:
wymagania prawne,
zasady ewakuacji,
działanie urządzeń,
ograniczenia sprzętu gaśniczego,
zagrożenia występujące w zakładzie,
obowiązki poszczególnych osób.
Ustawa wskazuje, że czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej mogą wykonywać osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje. Osoby spoza jednostek ochrony przeciwpożarowej, wykonujące czynności wynikające z obowiązków właściciela lub użytkownika obiektu, powinny posiadać co najmniej uprawnienia inspektora ochrony przeciwpożarowej lub kwalifikacje technika pożarnictwa, przy spełnieniu wymagań dotyczących wykształcenia.
Zakres wymaganych kwalifikacji należy oceniać odpowiednio do rodzaju powierzonych czynności. Odrębne wymagania dotyczą formalnych szkoleń BHP, które muszą być organizowane zgodnie z przepisami dotyczącymi szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.
W zakładzie o rozbudowanej technologii szkolenie powinno być przygotowywane z udziałem osób znających proces, automatykę i organizację pracy. Specjalista PPOŻ może prawidłowo omówić zasady bezpieczeństwa, ale informacje dotyczące awaryjnego zatrzymania reaktora, linii produkcyjnej lub instalacji energetycznej powinny zostać potwierdzone przez odpowiednie służby techniczne zakładu.
Najczęstsze błędy podczas szkoleń przeciwpożarowych
1. Identyczne szkolenie dla każdej firmy
Prezentacja nie uwzględnia charakteru obiektu, technologii, urządzeń ani procedur.
2. Brak informacji o rzeczywistych drogach ewakuacyjnych
Pracownicy poznają ogólne zasady, ale nie wiedzą, którędy opuścić swoje stanowisko.
3. Skupienie się wyłącznie na gaśnicach
Szkolenie pomija alarmowanie, ewakuację, miejsce zbiórki i współpracę ze służbami.
4. Nadmierne zachęcanie do gaszenia
Pracownicy mogą odnieść wrażenie, że ich zadaniem jest podjęcie walki z każdym pożarem, niezależnie od warunków.
5. Brak szkolenia osób wyznaczonych
Pracodawca wskazuje nazwiska w dokumentacji, ale osoby te nie znają swoich zadań ani obszaru odpowiedzialności.
6. Brak uwzględnienia zmianowości
Osoby przygotowane do działań pracują wyłącznie na pierwszej zmianie, podczas gdy zakład działa przez całą dobę.
7. Nieaktualne materiały
Prezentacja pokazuje stary układ budynku, nieistniejące wyjścia albo poprzednie miejsce zbiórki.
8. Brak przygotowania firm zewnętrznych
Wykonawcy nie wiedzą, jak ogłaszany jest alarm i gdzie mają się ewakuować.
9. Brak części praktycznej
Pracownik widział gaśnicę wyłącznie na slajdzie i nie wie, jak zachowa się urządzenie po uruchomieniu.
10. Brak analizy po szkoleniu i ćwiczeniach
Stwierdzone problemy nie są rejestrowane ani usuwane.
Dlaczego regularne szkolenia są potrzebne?
Wiedza o procedurach zanika, szczególnie gdy przez długi czas nie dochodzi do żadnego zdarzenia. Jednocześnie w przedsiębiorstwie zmieniają się:
pracownicy,
układ pomieszczeń,
urządzenia,
procesy technologiczne,
substancje,
zasady kontroli dostępu,
miejsca zbiórki,
osoby odpowiedzialne,
systemy alarmowania.
Regularność nie powinna jednak polegać na corocznym powtarzaniu identycznej prezentacji. Każde kolejne szkolenie powinno uwzględniać:
zmiany w obiekcie,
wyniki audytów,
wnioski z ćwiczeń,
zdarzenia w zakładzie,
nowe zagrożenia,
problemy zgłaszane przez pracowników.
Dobrze przygotowane szkolenie jest częścią systemu zarządzania bezpieczeństwem, a nie jednorazowym obowiązkiem administracyjnym.
Jak zaplanować system szkoleń w organizacji?
Praktyczny system może obejmować:
-szkolenie wprowadzające przed rozpoczęciem pracy;
-instruktaż obiektowy po przydzieleniu stanowiska;
-rozszerzone szkolenie osób wyznaczonych;
-szkolenie ochrony, recepcji i służb technicznych;
-instruktaż dla firm zewnętrznych;
-okresowe szkolenia przypominające;
-szkolenie po istotnej zmianie;
-praktyczne ćwiczenia z wyposażeniem;
-próbną ewakuację;
-analizę wyników i działania naprawcze.
Harmonogram powinien wskazywać:
grupę uczestników,
zakres szkolenia,
częstotliwość,
osobę odpowiedzialną,
sposób dokumentowania,
kryteria powtórzenia szkolenia.
Wsparcie Ognitech
Ognitech przygotowuje i prowadzi szkolenia przeciwpożarowe dostosowane do rzeczywistych warunków obiektu oraz rodzaju działalności klienta.
Zakres wsparcia może obejmować:
analizę potrzeb szkoleniowych,
opracowanie programu szkolenia,
szkolenia wprowadzające dla pracowników,
szkolenia osób wyznaczonych do zwalczania pożarów i ewakuacji,
szkolenia kadry kierowniczej,
przygotowanie ochrony, recepcji i służb technicznych,
instruktaże dla wykonawców,
ćwiczenia z użyciem gaśnic,
ćwiczenia alarmowania,
organizację próbnej ewakuacji,
obserwację i ocenę przebiegu ćwiczeń,
opracowanie raportu i zaleceń,
aktualizację instrukcji bezpieczeństwa pożarowego,
przygotowanie procedur alarmowych i ewakuacyjnych.
Skuteczność szkolenia nie powinna być oceniana na podstawie liczby wyświetlonych slajdów ani podpisów na liście. Najważniejsze jest to, czy pracownik w sytuacji zagrożenia potrafi rozpoznać alarm, podjąć bezpieczną decyzję, opuścić obiekt i wykonać zadania wynikające z przyjętej organizacji ochrony przeciwpożarowej.
1. Zgodność z przepisami prawnymi
Polskie prawo nakłada na pracodawców obowiązek przeprowadzania szkoleń PPOŻ dla pracowników. Zgodnie z przepisami, każda osoba zatrudniona powinna być poinformowana o zasadach postępowania w razie pożaru, a także o lokalizacji dróg ewakuacyjnych i urządzeń przeciwpożarowych. Regularne szkolenia to gwarancja, że firma spełnia wymogi prawne i unika potencjalnych kar.
2. Podniesienie poziomu świadomości wśród pracowników
Szkolenia PPOŻ pozwalają na uświadomienie pracownikom zagrożeń związanych z pożarami oraz sposobów ich unikania. Wiedza na temat odpowiednich zachowań może skutecznie zmniejszyć ryzyko powstania pożaru, a w razie jego wystąpienia – pozwolić na szybkie i skuteczne działanie.
3. Poprawa umiejętności praktycznych
Podczas szkoleń PPOŻ uczestnicy mają okazję nauczyć się obsługi gaśnic, hydrantów oraz innych urządzeń przeciwpożarowych. Regularne treningi praktyczne sprawiają, że pracownicy czują się pewniej w sytuacjach awaryjnych, co może przyczynić się do zmniejszenia strat materialnych i ochrony życia.
4. Zmniejszenie ryzyka strat finansowych
Pożar może wyrządzić ogromne szkody materialne, a także wpłynąć na przestoje w działalności firmy. Regularne szkolenia PPOŻ zmniejszają ryzyko wystąpienia takich zdarzeń poprzez wyposażenie pracowników w odpowiednią wiedzę i umiejętności.
5. Budowanie kultury bezpieczeństwa
Organizowanie szkoleń PPOŻ regularnie wzmacnia kulturę bezpieczeństwa w organizacji. Pracownicy, którzy wiedzą, że ich pracodawca dba o ich bezpieczeństwo, są bardziej zaangażowani i lojalni wobec firmy. Taka kultura może również pozytywnie wpływać na wizerunek organizacji na rynku.
6. Aktualizacja wiedzy o nowych zagrożeniach i technologiach
Zagrożenia pożarowe oraz technologie ochrony przeciwpożarowej zmieniają się wraz z postępem technologicznym. Regularne szkolenia pozwalają na śledzenie tych zmian i dostosowywanie procedur do aktualnych standardów.
