Przygotowanie obiektu do odbioru przeciwpożarowego to jeden z etapów zapewnienia bezpieczeństwa ludzi i mienia. W artykule dowiesz się, jakie kroki podjąć, aby odbiór przebiegł sprawnie i zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Jak przygotować obiekt do odbioru przeciwpożarowego?

Przygotowanie obiektu do rozpoczęcia użytkowania nie powinno polegać na skompletowaniu dokumentów dopiero po zakończeniu robót. Skuteczny odbiór przeciwpożarowy jest wynikiem właściwie przeprowadzonego procesu projektowego, bieżącej kontroli wykonania, formalnego zatwierdzania zmian oraz przeprowadzenia prób wszystkich urządzeń i instalacji.

Najczęstsze problemy podczas czynności Państwowej Straży Pożarnej nie wynikają z braku gaśnicy albo pojedynczego znaku ewakuacyjnego. Znacznie poważniejsze są:

• wykonanie obiektu niezgodnie z uzgodnionym projektem,
• brak projektów urządzeń przeciwpożarowych,
• niewłaściwie udokumentowane zmiany,
• brak wymaganych protokołów,
• niespójność systemów bezpieczeństwa,
• nieskuteczne oddzielenia przeciwpożarowe,
• nieprawidłowe warunki ewakuacji,
• brak potwierdzenia parametrów instalacji wodnych, oddymiających lub gaśniczych.

Dlatego przygotowanie do odbioru powinno rozpocząć się jeszcze przed zakończeniem robót budowlanych.

Czym jest odbiór przeciwpożarowy?

Określenie „odbiór przeciwpożarowy” jest powszechnie stosowane w praktyce, ale nie oznacza wydania przez Państwową Straż Pożarną pozwolenia na użytkowanie.

Jeżeli projekt zagospodarowania działki lub terenu, projekt architektoniczno-budowlany albo projekt techniczny wymagał uzgodnienia pod względem ochrony przeciwpożarowej, inwestor zawiadamia właściwego komendanta powiatowego lub miejskiego PSP o:

• zakończeniu budowy,
• zamiarze przystąpienia do użytkowania obiektu.

PSP zajmuje stanowisko w sprawie zgodności wykonania obiektu z projektem budowlanym w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Pozwolenie na użytkowanie albo możliwość rozpoczęcia użytkowania w następstwie zawiadomienia o zakończeniu budowy pozostają natomiast w kompetencji organu nadzoru budowlanego.

Państwowa Straż Pożarna nie projektuje obiektu na etapie odbioru i nie zastępuje projektanta, kierownika budowy ani rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Jej zadaniem jest przede wszystkim ocena, czy obiekt został wykonany zgodnie z dokumentacją i czy przyjęte rozwiązania przeciwpożarowe rzeczywiście funkcjonują.

Czy każdy obiekt wymaga zawiadomienia PSP?

Nie każdy zakończony obiekt podlega procedurze zajęcia stanowiska przez Państwową Straż Pożarną.

Obowiązek zawiadomienia PSP jest co do zasady związany z tym, czy projekt obiektu wymagał uzgodnienia pod względem ochrony przeciwpożarowej.

Do obiektów wymagających takiego uzgodnienia należą między innymi określone w przepisach:

• budynki zawierające strefy ZL I, ZL II lub ZL V,
• budynki średniowysokie, wysokie i wysokościowe zawierające określone strefy ZL,
• większe budynki użyteczności publicznej,
• obiekty produkcyjne i magazynowe przekraczające wskazane powierzchnie lub wartości gęstości obciążenia ogniowego,
• obiekty, w których występuje zagrożenie wybuchem,
• określone garaże,
• obiekty objęte obowiązkiem stosowania SSP, DSO albo stałych urządzeń gaśniczych,
• obiekty z instalacją fotowoltaiczną o mocy przekraczającej próg wskazany w przepisach,
• drogi pożarowe wymagane dla obiektów objętych uzgodnieniem.

Pełny katalog określa rozporządzenie dotyczące uzgadniania projektów pod względem ochrony przeciwpożarowej.

Ile czasu ma PSP na zajęcie stanowiska?

Państwowa Straż Pożarna ma 14 dni od otrzymania zawiadomienia na zajęcie stanowiska. Brak stanowiska w tym terminie jest traktowany jak niezgłoszenie sprzeciwu lub uwag.

Nie oznacza to jednak, że inwestor powinien składać zawiadomienie natychmiast po zakończeniu zasadniczych robót.

Zawiadomienie należy złożyć dopiero wtedy, gdy:

• wszystkie rozwiązania przeciwpożarowe zostały wykonane,
• zakończono próby i badania,
• usunięto stwierdzone usterki,
• skompletowano dokumentację,
• obiekt odpowiada stanowi przedstawionemu w dokumentacji powykonawczej,
• można przedstawić pełne działanie systemów podczas czynności PSP.

Złożenie zawiadomienia w sytuacji, gdy część urządzeń nie jest uruchomiona, dokumentacja pozostaje niekompletna albo nadal prowadzone są roboty, zwykle nie przyspiesza inwestycji. Powoduje natomiast ryzyko stwierdzenia niezgodności i konieczność przeprowadzenia kolejnych czynności.

Przygotowanie należy rozpocząć od dokumentacji projektowej

Pierwszym etapem nie powinno być sprawdzanie oznakowania, lecz ustalenie, z jaką dokumentacją należy porównać wykonany obiekt.

Do analizy potrzebne są przede wszystkim:

• decyzja o pozwoleniu na budowę albo właściwe zgłoszenie,
• projekt zagospodarowania działki lub terenu,
• projekt architektoniczno-budowlany,
• projekt techniczny,
• warunki ochrony przeciwpożarowej,
• uzgodnienia rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych,
• projekty urządzeń przeciwpożarowych,
• scenariusz pożarowy,
• postanowienia dotyczące rozwiązań zamiennych lub zastępczych,
• ekspertyzy techniczne,
• dokumentacja zmian wprowadzonych w trakcie realizacji.

Podczas audytu należy ustalić, która wersja dokumentacji jest ostateczna. W praktyce na budowie często funkcjonuje równolegle kilka rewizji tego samego projektu, a wykonawcy poszczególnych branż realizują rozwiązania na podstawie różnych materiałów.

Zgodność obiektu z projektem

Podstawowym przedmiotem stanowiska PSP jest zgodność wykonania obiektu z projektem budowlanym w zakresie ochrony przeciwpożarowej.

Nie wystarczy więc wykazać, że wykonane rozwiązanie jest „bezpieczne” albo „lepsze technicznie”. Jeżeli różni się od rozwiązania uzgodnionego, zmiana musi zostać prawidłowo oceniona i udokumentowana.

Dotyczy to między innymi zmian:

• układu funkcjonalnego,
• powierzchni stref pożarowych,
• przebiegu ścian oddzielenia przeciwpożarowego,
• klas odporności ogniowej,
• szerokości i długości dróg ewakuacyjnych,
• lokalizacji wyjść,
• sposobu zabezpieczenia klatek schodowych,
• systemu oddymiania,
• rozmieszczenia czujek i tryskaczy,
• instalacji hydrantowej,
• dróg pożarowych,
• źródeł wody,
• sposobu działania kontroli dostępu,
• technologii i magazynowania.

Zmiana zakwalifikowana jako nieistotne odstąpienie od projektu może nadal wpływać na warunki ochrony przeciwpożarowej. Sam fakt, że nie wymaga ona zmiany decyzji o pozwoleniu na budowę, nie oznacza, że może zostać pominięta w dokumentacji przeznaczonej do odbioru.

W praktycznych wykazach PSP wskazuje się, że zmiany wpływające na bezpieczeństwo pożarowe powinny zostać naniesione na dokumentację i odpowiednio potwierdzone przez projektanta, kierownika budowy, inspektora nadzoru – jeżeli został ustanowiony – oraz rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych w zakresie wymagającym ponownej weryfikacji.

Projekty urządzeń przeciwpożarowych

Urządzenia przeciwpożarowe powinny zostać wykonane zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Warunkiem dopuszczenia urządzenia do użytkowania jest przeprowadzenie odpowiednich prób i badań potwierdzających prawidłowość jego działania.

Dotyczy to między innymi:

• systemu sygnalizacji pożarowej,
• dźwiękowego systemu ostrzegawczego,
• stałych urządzeń gaśniczych,
• instalacji tryskaczowych i zraszaczowych,
• urządzeń oddymiających,
• urządzeń zapobiegających zadymieniu,
• przeciwpożarowych klap odcinających,
• hydrantów wewnętrznych i zewnętrznych,
• pompowni przeciwpożarowych,
• awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego,
• przeciwpożarowego wyłącznika prądu,
• systemów zabezpieczenia przed wybuchem,
• sterowanych drzwi i bram przeciwpożarowych,
• urządzeń inertyzujących.

Projekt techniczny może jednocześnie pełnić funkcję projektu urządzenia przeciwpożarowego, ale wyłącznie wtedy, gdy zawiera odpowiednio szczegółowe dane dotyczące jego budowy, parametrów, sposobu działania, powiązań z innymi instalacjami i zasad konserwacji, a rzeczoznawca wskazał, jakich urządzeń dotyczy uzgodnienie.

Nie należy zakładać, że schemat zawarty w projekcie budowlanym zawsze jest wystarczającym projektem wykonawczym urządzenia.

Dokumentacja powykonawcza urządzeń

Projekt powykonawczy powinien przedstawiać to, co zostało rzeczywiście wykonane.

Dokumentacja powinna uwzględniać między innymi:

• rzeczywistą lokalizację urządzeń,
• aktualne trasy przewodów i linii sterujących,
• numery i adresy elementów systemu,
• strefy dozorowe i alarmowe,
• zastosowane typy urządzeń,
• parametry nastaw,
• sposób zasilania podstawowego i rezerwowego,
• powiązania z automatyką budynkową i technologiczną,
• logikę sterowania,
• lokalizację elementów obsługowych,
• rozwiązania wykonane odmiennie od projektu pierwotnego.

Rysunek powykonawczy nie powinien być jedynie projektem wykonawczym opatrzonym pieczątką „powykonawczy”. Musi rzeczywiście odpowiadać stanowi obiektu.

Scenariusz pożarowy i współdziałanie instalacji

Scenariusz pożarowy opisuje sekwencję możliwych zdarzeń podczas pożaru, sposób działania urządzeń przeciwpożarowych, instalacji użytkowych i technologicznych oraz rozwiązania organizacyjne potrzebne do właściwego funkcjonowania zabezpieczeń.

Opracowanie scenariusza jest wymagane w procesie uzgadniania projektu obiektu lub jego części stanowiącej odrębną strefę pożarową, jeżeli przewidziano:

• system sygnalizacji pożarowej,
• stałe urządzenia gaśnicze,
• urządzenia oddymiające,
• urządzenia zapobiegające zadymieniu.

Przed odbiorem należy sprawdzić, czy scenariusz odpowiada rozwiązaniom rzeczywiście wykonanym. Częstym błędem jest pozostawienie scenariusza opracowanego na etapie koncepcji, mimo że w trakcie realizacji zmieniły się urządzenia, podział budynku albo sposób sterowania.

Matryca sterowań

Praktycznym rozwinięciem scenariusza powinna być matryca sterowań określająca:

• sygnał inicjujący,
• stan alarmowy,
• sterowane urządzenie,
• oczekiwaną reakcję,
• opóźnienie,
• wymagany sygnał zwrotny,
• sposób sygnalizowania awarii,
• priorytety sterowań,
• reakcję na zanik zasilania,
• możliwość obsługi ręcznej.

Matryca powinna być uzgodniona pomiędzy projektantami i wykonawcami wszystkich branż. Bez tego system sygnalizacji pożarowej może wysyłać prawidłowy sygnał, ale urządzenie wykonawcze nie zrealizuje wymaganej funkcji.

Próby branżowe nie zastępują testu zintegrowanego

Każde urządzenie powinno zostać sprawdzone indywidualnie. Nie potwierdza to jednak, że wszystkie instalacje będą ze sobą prawidłowo współpracowały.

Przykładowo oddzielnie mogą działać poprawnie:

• centrala SSP,
• klapy przeciwpożarowe,
• wentylatory oddymiające,
• bramy przeciwpożarowe,
• kontrola dostępu,
• przeciwpożarowy wyłącznik prądu.

Dopiero wspólny test pokaże, czy po wykryciu pożaru:

• właściwa strefa zostanie zaalarmowana,
• uruchomi się odpowiedni wariant scenariusza,
• drzwi ewakuacyjne zostaną odblokowane,
• właściwe klapy przejdą do wymaganej pozycji,
• wentylacja bytowa zostanie wyłączona,
• oddymianie i napowietrzanie zostaną uruchomione,
• bramy przeciwpożarowe się zamkną,
• dźwigi wykonają właściwą procedurę,
• urządzenia technologiczne zostaną przeprowadzone do stanu bezpiecznego,
• system otrzyma sygnały potwierdzające wykonanie poleceń.

Praktyczne wykazy PSP obejmują zarówno protokoły z prób poszczególnych urządzeń, jak i scenariusz wraz z protokołem współdziałania urządzeń przeciwpożarowych.

Protokół testów zintegrowanych

Protokół powinien zawierać co najmniej:

• datę i miejsce wykonania prób,
• skład zespołu,
• podstawę testu,
• wykaz sprawdzanych scenariuszy,
• sposób inicjowania alarmu,
• oczekiwane reakcje,
• rzeczywiste reakcje,
• czasy zadziałania,
• sygnały zwrotne,
• stwierdzone niezgodności,
• działania naprawcze,
• wynik ponownego testu.

Samo stwierdzenie „system sprawny” nie pozwala zweryfikować zakresu przeprowadzonych czynności.

Co należy sprawdzić w urządzeniach przeciwpożarowych?

Zakres prób zależy od zastosowanych urządzeń, jednak najczęściej obejmuje następujące elementy.

System sygnalizacji pożarowej

Należy zweryfikować między innymi:

• zgodność rozmieszczenia urządzeń z projektem,
• adresację czujek i ROP,
• opisy stref i komunikaty centrali,
• wykrywanie uszkodzeń,
• zasilanie rezerwowe,
• sygnalizację alarmową,
• transmisję alarmów – jeżeli jest wymagana,
• działanie wszystkich sterowań,
• sygnały potwierdzenia,
• współpracę z BMS i innymi systemami.

Nie należy ograniczać próby do użycia jednego ręcznego ostrzegacza pożarowego przy centrali.

System oddymiania i napowietrzania

Sprawdzenia wymagają:

• uruchomienie automatyczne i ręczne,
• otwarcie klap i okien oddymiających,
• działanie wentylatorów,
• napływ powietrza kompensacyjnego,
• kolejność uruchamiania urządzeń,
• działanie przy zaniku zasilania podstawowego,
• pozycje klap wentylacyjnych,
• sygnalizacja stanu i uszkodzeń,
• parametry przepływu lub różnicy ciśnień – jeżeli wynikają z projektu.

System nie może zostać uznany za prawidłowy wyłącznie na podstawie tego, że klapa się otwiera albo wentylator obraca.

Instalacja hydrantowa

Należy potwierdzić:

• ciśnienie statyczne i dynamiczne,
• wymaganą wydajność,
• jednoczesność pracy wymaganej liczby hydrantów,
• czas zasilania,
• uruchamianie pomp,
• działanie źródła rezerwowego,
• kompletność wyposażenia,
• zasięg węży,
• dostępność hydrantów,
• oznakowanie.

Praktyczne materiały PSP wskazują na konieczność przygotowania protokołów potwierdzających ciśnienie i wydajność hydrantów wewnętrznych oraz parametry zaopatrzenia wodnego do zewnętrznego gaszenia pożaru.

Stałe urządzenia gaśnicze

W zależności od rodzaju instalacji sprawdza się między innymi:

• zgodność zakresu ochrony,
• parametry hydrauliczne lub ilość środka gaśniczego,
• działanie pomp i zaworów,
• urządzenia kontrolno-alarmowe,
• stan zbiorników,
• zasilanie,
• transmisję sygnałów,
• blokady i sterowania,
• zabezpieczenie pomieszczeń,
• ostrzeganie przed uruchomieniem instalacji gazowej,
• funkcjonowanie ręcznego i automatycznego uruchomienia.

Nie przeprowadza się rzeczywistego pożaru. Próby powinny jednak potwierdzić wszystkie funkcje możliwe do bezpiecznego sprawdzenia bez wywoływania zdarzenia awaryjnego.

Awaryjne oświetlenie ewakuacyjne

Protokół powinien potwierdzać:

• działanie po zaniku zasilania podstawowego,
• wymagany czas działania,
• natężenie oświetlenia w punktach pomiarowych,
• równomierność – jeżeli jest wymagana,
• oświetlenie zmian kierunku, schodów i urządzeń bezpieczeństwa,
• działanie układu monitorowania,
• zgodność rozmieszczenia opraw z aktualną aranżacją.

Warto dołączyć rzut z oznaczonymi punktami pomiarowymi. Takiego zakresu oczekują również praktyczne wykazy dokumentacji stosowane przez PSP.

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu

Próba powinna potwierdzić nie tylko działanie przycisku, ale również rzeczywisty skutek jego uruchomienia.

Należy sprawdzić:

• odłączenie wymaganych obwodów,
• pozostawienie zasilania urządzeń, które powinny działać podczas pożaru,
• działanie elementów wykonawczych,
• sposób sygnalizowania stanu,
• lokalizację i oznakowanie przycisku,
• dostęp dla ekip ratowniczych,
• powiązanie z instalacją fotowoltaiczną, agregatem, UPS lub magazynem energii.

Najczęstszym błędem jest uznanie próby za zakończoną po zapaleniu kontrolki, bez potwierdzenia stanu wszystkich właściwych obwodów.

Drzwi, bramy i kurtyny przeciwpożarowe

Należy zweryfikować:

• klasę odporności ogniowej,
• zgodność oznakowania,
• prawidłowość montażu,
• samozamykanie,
• domykanie skrzydła,
• działanie koordynatora kolejności zamykania,
• zwolnienie trzymaczy elektromagnetycznych,
• zamknięcie po alarmie,
• brak kolizji z posadzką i wyposażeniem,
• stan uszczelek,
• działanie sygnałów położenia.

Drzwi przeciwpożarowe nie spełnią swojej funkcji, jeżeli nie domykają się albo są blokowane elementami wyposażenia.

Przeciwpożarowe klapy odcinające

Sprawdzenie powinno obejmować:

• zgodność lokalizacji z projektem,
• klasę odporności ogniowej,
• prawidłowość zabudowy,
• dostęp rewizyjny,
• przejście do pozycji pożarowej,
• sygnał zwrotny,
• współpracę z SSP,
• oznakowanie klapy,
• ciągłość zabezpieczenia przejścia instalacyjnego.

Sam certyfikat klapy nie potwierdza poprawności jej montażu w konkretnej przegrodzie.

Ochrona bierna

Znaczna część niezgodności jest związana nie z instalacjami aktywnymi, ale z wykonaniem elementów budowlanych.

Przed odbiorem należy sprawdzić:

• ściany i stropy oddzielenia przeciwpożarowego,
• zamknięcia otworów,
• przepusty kablowe i rurowe,
• zabezpieczenia szczelin liniowych,
• przejścia kanałów wentylacyjnych,
• obudowy szachtów,
• zabezpieczenia konstrukcji stalowej,
• zabezpieczenia elementów drewnianych,
• pasy międzykondygnacyjne,
• uszczelnienia fasad,
• ciągłość oddzieleń ponad sufitami podwieszonymi i pod podłogami technicznymi.

Dokumentowanie przepustów i zabezpieczeń

Dobrą praktyką jest przygotowanie rejestru zabezpieczeń zawierającego:

• unikalny numer zabezpieczenia,
• lokalizację,
• zdjęcie,
• rodzaj przegrody,
• rodzaj instalacji,
• zastosowany system,
• wymaganą klasę odporności ogniowej,
• dokument klasyfikacyjny,
• dane wykonawcy,
• datę wykonania.

Etykieta przy przepuście powinna pozwalać powiązać rozwiązanie z dokumentacją. Samo naniesienie czerwonej masy uszczelniającej nie potwierdza osiągnięcia wymaganej klasy.

Warunki ewakuacji

Przed zawiadomieniem PSP należy sprawdzić rzeczywiste, a nie wyłącznie projektowe warunki ewakuacji.

Kontrola powinna obejmować:

• długość przejść i dojść,
• szerokość przejść, korytarzy i schodów,
• szerokość drzwi,
• kierunek otwierania drzwi,
• liczbę i niezależność kierunków ewakuacji,
• możliwość natychmiastowego otwarcia drzwi,
• działanie kontroli dostępu,
• oznakowanie,
• oświetlenie awaryjne,
• drożność tras,
• zabezpieczenie klatek schodowych,
• brak materiałów palnych na drogach ewakuacyjnych.

Szczególnej kontroli wymagają drzwi wyposażone w elektrozaczepy, zwory, czytniki kart i automatyczne napędy. Podczas pożaru użytkownik nie może być uzależniony od posiadania karty, kodu, klucza ani zgody recepcji.

Droga pożarowa i zagospodarowanie terenu

Przygotowanie obejmuje również teren zewnętrzny.

Należy sprawdzić:

• przebieg drogi pożarowej,
• wymaganą szerokość i nośność,
• promienie skrętu,
• odległość od budynku,
• możliwość przejazdu i zawracania,
• brak słupków, zaparkowanych pojazdów i składowanych materiałów,
• dostęp do wejść i elewacji,
• bramy i szlabany,
• oznakowanie,
• dojazd do punktów poboru wody.

Droga pożarowa wykonana prawidłowo na projekcie może być nieskuteczna, jeżeli po zakończeniu budowy zostanie zwężona przez miejsca postojowe, donice, ogrodzenia albo elementy małej architektury.

Zaopatrzenie wodne

Dokumentacja powinna potwierdzać parametry źródeł wody do celów przeciwpożarowych.

W zależności od rozwiązania mogą być potrzebne:

• pomiary hydrantów zewnętrznych,
• potwierdzenie parametrów sieci przez przedsiębiorstwo wodociągowe,
• próby pompowni,
• dane zbiornika przeciwpożarowego,
• sprawdzenie układu napełniania,
• próby stanowiska czerpania,
• obliczenia jednoczesności poboru,
• potwierdzenie dostępności wymaganej ilości wody przez określony czas.

Pomiary powinny odpowiadać warunkom przyjętym w projekcie, a nie jedynie potwierdzać, że z hydrantu wypływa woda.

Instalacje użytkowe

PSP może również analizować dokumentację instalacji mających znaczenie dla bezpieczeństwa pożarowego.

W praktyce przygotowuje się między innymi:

• protokoły instalacji elektrycznej i uziemiającej,
• protokoły instalacji odgromowej,
• protokoły szczelności instalacji gazowej,
• protokoły przewodów kominowych i wentylacyjnych,
• dokumenty urządzeń technicznych podlegających dozorowi,
• próby systemów detekcji gazu,
• dokumentację agregatów i źródeł zasilania rezerwowego.

Dokładny zakres zależy od wyposażenia i przeznaczenia obiektu.

Wyroby budowlane i urządzenia

Dla zastosowanych wyrobów należy zgromadzić dokumentację potwierdzającą możliwość ich zastosowania oraz deklarowane parametry.

Dotyczy to między innymi:

• drzwi i bram przeciwpożarowych,
• klap odcinających,
• systemów uszczelnień,
• zabezpieczeń konstrukcji,
• kabli i zespołów kablowych,
• opraw oświetlenia awaryjnego,
• elementów systemów sygnalizacji pożarowej,
• urządzeń oddymiających,
• elementów instalacji gaśniczych,
• materiałów wykończeniowych na drogach ewakuacyjnych.

Rodzaj wymaganych dokumentów zależy od statusu konkretnego wyrobu. Należy więc przygotować właściwe dla niego deklaracje, klasyfikacje, certyfikaty i – jeżeli przepisy tego wymagają – świadectwa dopuszczenia.

Nie należy posługiwać się jednym ogólnym określeniem „certyfikat ppoż.” dla wszystkich materiałów i urządzeń.

Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego

Jeżeli dla obiektu jest wymagana instrukcja bezpieczeństwa pożarowego, powinna zostać opracowana na podstawie stanu powykonawczego i wdrożona przed rozpoczęciem użytkowania.

Instrukcja powinna obejmować między innymi:

• warunki ochrony przeciwpożarowej,
• wyposażenie w urządzenia i gaśnice,
• sposoby postępowania podczas pożaru,
• organizację ewakuacji,
• zasady zabezpieczania prac pożarowo niebezpiecznych,
• obowiązki pracowników,
• zasady zaznajamiania użytkowników z wymaganiami,
• plany obiektu i terenu.

Instrukcję aktualizuje się co najmniej raz na dwa lata oraz po zmianach sposobu użytkowania lub procesu technologicznego wpływających na warunki ochrony przeciwpożarowej. Powinna być dostępna dla ekip ratowniczych.

Instrukcji nie należy tworzyć wyłącznie poprzez zmianę nazwy obiektu w dokumencie wzorcowym. Musi odpowiadać rzeczywistej organizacji, wyposażeniu, użytkownikom i zastosowanym systemom.

Szkolenie personelu

Szkolenie personelu jest istotnym elementem przygotowania obiektu do eksploatacji, ale nie zastępuje odbioru technicznego urządzeń.

Przed rozpoczęciem użytkowania należy ustalić między innymi:

• kto przyjmuje alarmy,
• kto wykonuje ich weryfikację,
• kto podejmuje decyzje organizacyjne,
• kto odpowiada za ewakuację,
• kto obsługuje urządzenia pożarowe,
• kto kontaktuje się z PSP,
• kto udostępnia dokumentację i klucze,
• kto kontroluje obecność osób w punkcie zbiórki.

Właściciel, zarządca lub użytkownik ma obowiązek zapoznać pracowników z wymaganiami przeciwpożarowymi i ustalić sposoby postępowania na wypadek pożaru lub innego zagrożenia.

W nowym, jeszcze nieobsadzonym budynku brak pełnego zespołu pracowników nie zawsze uniemożliwia zajęcie stanowiska przez PSP. Przed rzeczywistym rozpoczęciem użytkowania procedury muszą jednak zostać wdrożone.

Dokumenty do odbioru przeciwpożarowego

Nie istnieje jedna identyczna lista dokumentów dla wszystkich obiektów. Zakres zależy od przeznaczenia, konstrukcji, zastosowanych instalacji i przyjętej koncepcji ochrony.

Praktyczny zestaw należy podzielić na kilka części.

Dokumenty formalne i projektowe

• zawiadomienie o zakończeniu budowy i zamiarze użytkowania,
• pełnomocnictwo – jeżeli inwestora reprezentuje inna osoba,
• decyzja o pozwoleniu na budowę,
• projekty uzgodnione pod względem ochrony przeciwpożarowej,
• projekt techniczny,
• warunki ochrony przeciwpożarowej,
• scenariusz pożarowy,
• projekty urządzeń przeciwpożarowych,
• postanowienia dotyczące rozwiązań zamiennych,
• ekspertyzy,
• dokumentacja zmian,
• dokumentacja powykonawcza.

Oświadczenia

• oświadczenie kierownika budowy o zgodności wykonania obiektu,
• oświadczenia kierowników robót branżowych,
• potwierdzenia projektantów dotyczące zmian,
• potwierdzenia rzeczoznawcy w zakresie wpływającym na ochronę przeciwpożarową,
• oświadczenia wykonawców zabezpieczeń biernych,
• oświadczenia dotyczące prawidłowości montażu urządzeń.

Protokoły i pomiary

• system sygnalizacji pożarowej,
• dźwiękowy system ostrzegawczy,
• oddymianie i napowietrzanie,
• stałe urządzenia gaśnicze,
• pompownia przeciwpożarowa,
• hydranty wewnętrzne i zewnętrzne,
• awaryjne oświetlenie ewakuacyjne,
• przeciwpożarowy wyłącznik prądu,
• klapy przeciwpożarowe,
• drzwi i bramy,
• kontrola dostępu,
• detekcja gazów,
• instalacje elektryczne i odgromowe,
• instalacja gazowa,
• testy zintegrowane.

Dokumenty wyrobów i urządzeń

• dokumenty potwierdzające właściwości użytkowe,
• klasyfikacje ogniowe,
• świadectwa dopuszczenia – jeżeli są wymagane,
• instrukcje montażu,
• dokumentacja techniczno-ruchowa,
• karty katalogowe,
• protokoły uruchomienia,
• dokumentacja zastosowanych systemów zabezpieczeń.

Dokumenty eksploatacyjne

• instrukcja bezpieczeństwa pożarowego,
• instrukcje obsługi urządzeń,
• książki pracy systemów,
• procedury alarmowe,
• procedury wyłączenia urządzeń,
• wykaz osób odpowiedzialnych,
• harmonogram przeglądów i konserwacji.

Przykładowe wykazy stosowane przez komendy PSP obejmują właśnie projekty uzgodnione, oświadczenia kierowników, protokoły urządzeń, dokumenty zastosowanych wyrobów, scenariusz, instrukcję bezpieczeństwa pożarowego i potwierdzenie parametrów zaopatrzenia wodnego. Konkretna lista powinna jednak zostać dostosowana do danego obiektu.

Jak przebiegają czynności PSP?

Zakres czynności zależy od charakteru obiektu. Funkcjonariusze mogą sprawdzić dokumentację, dokonać oględzin oraz zażądać prezentacji działania urządzeń.

W trakcie czynności może zostać zweryfikowana między innymi:

• zgodność układu budynku z projektem,
• podział na strefy pożarowe,
• odporność ogniowa elementów,
• drogi i wyjścia ewakuacyjne,
• klatki schodowe,
• urządzenia przeciwpożarowe,
• scenariusz i sterowania,
• zaopatrzenie wodne,
• droga pożarowa,
• zabezpieczenia pomieszczeń technicznych,
• oznakowanie,
• dostęp do urządzeń dla ekip ratowniczych,
• dokumentacja powykonawcza.

Osoby odpowiedzialne za poszczególne branże powinny być dostępne podczas czynności. Nie chodzi o obecność dużej liczby uczestników, lecz osób, które potrafią:

• przedstawić projekt,
• wskazać wprowadzone zmiany,
• uruchomić urządzenia,
• wyjaśnić sposób ich działania,
• odnaleźć właściwy protokół,
• odpowiedzieć na pytania dotyczące wykonania.

Najczęstsze błędy przed odbiorem

1. Zbyt wczesne zawiadomienie PSP

Obiekt jest nadal budową, część systemów nie działa, trwa programowanie SSP, brakuje zasilania docelowego albo nie zakończono dróg zewnętrznych.

2. Brak ostatecznej dokumentacji

Na miejscu znajdują się wyłącznie nieaktualne projekty przetargowe lub wykonawcze, które nie odpowiadają stanowi obiektu.

3. Nieudokumentowane zmiany

Przesunięto ściany, drzwi, czujki, hydranty albo elementy oddymiania, ale nie dokonano ponownej oceny warunków ochrony przeciwpożarowej.

4. Brak projektów urządzeń

Wykonawca posiada schemat instalacji, lecz brak uzgodnionego projektu określającego jej parametry i sposób działania.

5. Protokoły o zbyt ogólnej treści

Dokument zawiera jedno zdanie „instalacja sprawna” bez zakresu próby, wyników, parametrów i identyfikacji urządzeń.

6. Brak testów zintegrowanych

Każda branża ma własny protokół, ale nikt nie sprawdził działania systemów w ramach całego scenariusza.

7. Nieskuteczne oddzielenia przeciwpożarowe

Przepusty są nieuszczelnione, zastosowano niewłaściwy system albo brakuje potwierdzenia klasy odporności ogniowej.

8. Problemy z drzwiami

Drzwi nie domykają się, mają niewłaściwe okucia, są blokowane albo nie odblokowują się po alarmie.

9. Niedostępne urządzenia

Hydranty, ROP, przyciski oddymiania, wyłączniki i gaśnice są zasłonięte meblami lub zabudową.

10. Niewłaściwe oznakowanie

Znaki wskazują nieaktualny kierunek, są niewidoczne albo nie odpowiadają powykonawczemu układowi pomieszczeń.

11. Droga pożarowa nie jest gotowa

Dojazd nie ma wymaganej nawierzchni, jest zastawiony materiałami budowlanymi albo blokowany przez ogrodzenie.

12. Brak potwierdzenia parametrów wody

Instalacja istnieje, ale inwestor nie ma wyników pomiarów ani potwierdzenia wymaganej wydajności.

13. Niespójny przeciwpożarowy wyłącznik prądu

Wyłącznik nie odłącza wszystkich wymaganych obwodów albo odłącza urządzenia, które powinny pozostać zasilane podczas pożaru.

14. Obiekt po odbiorach branżowych nadal ma usterki

W protokole wpisano zalecenia, ale nie udokumentowano ich usunięcia ani ponownej próby.

Audyt przedodbiorowy

Najskuteczniejszym sposobem ograniczenia ryzyka jest przeprowadzenie audytu przedodbiorowego przed formalnym zawiadomieniem PSP.

Audyt powinien obejmować:

1. analizę dokumentacji projektowej,
2. ustalenie ostatecznych warunków ochrony przeciwpożarowej,
3. porównanie projektu ze stanem rzeczywistym,
4. ocenę zmian,
5. kontrolę ochrony biernej,
6. kontrolę ewakuacji,
7. przegląd urządzeń przeciwpożarowych,
8. weryfikację protokołów,
9. sprawdzenie dokumentów wyrobów,
10. przeprowadzenie testów zintegrowanych,
11. kontrolę terenu, dróg i źródeł wody,
12. sporządzenie listy usterek,
13. kontrolę usunięcia niezgodności.

Wynikiem powinien być jednoznaczny raport określający:

• lokalizację niezgodności,
• wymaganie projektowe lub prawne,
• opis stanu rzeczywistego,
• wpływ na bezpieczeństwo,
• zalecane działanie,
• osobę odpowiedzialną,
• termin usunięcia,
• sposób potwierdzenia realizacji.

Praktyczny harmonogram przygotowania

Kilka tygodni przed zawiadomieniem

• ustalenie ostatecznej dokumentacji,
• zamknięcie listy zmian,
• wykonanie audytu budowlanego i instalacyjnego,
• zebranie brakujących dokumentów,
• rozpoczęcie prób branżowych.

Przed testami zintegrowanymi

• aktualizacja scenariusza,
• przygotowanie matrycy sterowań,
• usunięcie usterek branżowych,
• zapewnienie docelowych źródeł zasilania,
• potwierdzenie gotowości wszystkich wykonawców.

Bezpośrednio przed zawiadomieniem

• przeprowadzenie testów zintegrowanych,
• zamknięcie usterek,
• skompletowanie dokumentacji,
• kontrola dróg ewakuacyjnych,
• kontrola drogi pożarowej i hydrantów zewnętrznych,
• przygotowanie osób uczestniczących w czynnościach PSP.

Wsparcie Ognitech

Ognitech wspiera inwestorów, generalnych wykonawców, zarządców i użytkowników w przygotowaniu obiektów do czynności Państwowej Straży Pożarnej.

Zakres wsparcia może obejmować:

• audyt przedodbiorowy,
• analizę projektów i warunków ochrony przeciwpożarowej,
• kontrolę zgodności wykonania,
• weryfikację zmian powykonawczych,
• ocenę dróg ewakuacyjnych,
• kontrolę zabezpieczeń biernych,
• weryfikację projektów urządzeń przeciwpożarowych,
• kontrolę protokołów i dokumentacji wyrobów,
• opracowanie lub aktualizację scenariusza pożarowego,
• przygotowanie matrycy sterowań,
• organizację testów zintegrowanych,
• przygotowanie instrukcji bezpieczeństwa pożarowego,
• sporządzenie listy niezgodności,
• kontrolę usunięcia usterek,
• wsparcie inwestora podczas czynności PSP.

Prawidłowe przygotowanie obiektu nie polega na „przejściu odbioru” za wszelką cenę. Celem powinno być potwierdzenie, że rozwiązania zaprojektowane dla ochrony ludzi, mienia i ekip ratowniczych zostały rzeczywiście wykonane i będą skutecznie działały podczas pożaru.